Szkoła Podstawowa klasa 7 – Geografia

Temat: Okręgi przemysłowe w Polsce.

Zapoznaj się z notatką

Przemysł to jedna z trzech głównych gałęzi gospodarki narodowej (obok rolnictwa i usług). Obejmuje produkcyjną działalność człowieka prowadzoną na dużą skalę z wykorzystaniem maszyn i siły rąk ludzkich. Ma na celu wytworzenie dóbr materialnych poprzez pozyskanie i przetworzenie zasobów środowiska naturalnego – w związku z tym dzieli się na przemysł wydobywczy i przetwórczy.

Początki działalności przemysłowej na ziemiach polskich miały miejsce w Okręgu Staropolskim znajdującym się w dolinie rzeki Kamiennej, w okolicach Kielc. Już w średniowieczu wydobywano tam rudy metali, z których wytapiano żelazo, miedź, ołów, cynk i srebro. Największy rozkwit tego okręgu przypadł na wiek XIX, a dominującą dziedziną produkcji było hutnictwo żelaza.
Również w XIX wieku, a także później w okresie międzywojennym, na bazie węgla kamiennego rozwinął się Górnośląski Okręg Przemysłowy. Oprócz kopalń działały tam koksownie, huty, walcownie, odlewnie i inne zakłady przemysłu ciężkiego.
Poza Śląskiem działalność produkcyjna skupiała się głównie na obszarach miejskich: w Warszawie (przemysł metalowy i maszynowy), Łodzi (przemysł włókienniczy), Gdańsku (przemysł stoczniowy), Poznaniu (przemysł maszynowy).
W latach 30. XX wieku na bazie Staropolskiego Okręgu Przemysłowego chciano utworzyć Centralny Okręg Przemysłowy sięgający jednak dalej na południe do Podkarpacia, by ożywić gospodarczo tamtejsze tereny. Jego podstawą miał być przemysł ciężki oparty na hutnictwie żelaza oraz chemiczny związany z wydobyciem ropy naftowej. Początek II wojny światowej w 1939 roku pokrzyżował te plany.
Po wojnie w Polsce zapanował ustrój komunistyczny i cała gospodarka została objęta centralnym sterowaniem. Główny nacisk położono na rozwój przemysłu ciężkiego w oparciu o wydobycie węgla kamiennego na Górnym Śląsku. W efekcie powstały m. in. wielkie huty w Krakowie (Nowa Huta) i Dąbrowie Górniczej (“Katowice”), fabryki samochodów w Warszawie, Bielsku Białej i Tychach, fabryki wagonów we Wrocławiu i w Chorzowie, zakłady zbrojeniowe w Gliwicach i Radomiu, nowe stocznie na wybrzeżu.
W latach 50. odkryto duże złoża rud miedzi i siarki. Rozpoczęto także odkrywkową eksploatację węgla brunatnego. Dzięki temu gospodarka mogła rozwijać się w innych kierunkach – przemysł elektrotechniczny, elektroniczny, chemiczny.
W 1964 roku oddano do użytku rurociąg “Przyjaźń”, którym do dziś płynie rosyjska ropa naftowa przerabiana w wielkiej rafinerii w Płocku.

Najwięcej okręgów przemysłowych znajduje się na południu Polski. W okręgach tych rozwinął się przemysł m.in. wydobywczy, hutniczy, energetyczny, elektromaszynowy, chemiczny (w tym farmaceutyczny), włókienniczy, spożywczy, cementowy, celulozowo‑papierniczy.
Biorąc pod uwagę przyczyny i okoliczności kształtowania się dużych obszarów uprzemysłowionych, wyróżnić można następujące typy okręgów przemysłowych:

• surowcowe – powstały w miejscach eksploatacji surowców mineralnych, np. Górnośląski Okręg Przemysłowy z węglem kamiennym, Karpacki Okręg Przemysłowy z ropą naftową, Zagłębie Konińskie z węglem brunatnym czy Legnicko‑Głogowski Okręg Miedziowy z rudami metalicznymi;
• miejskie – powstały w miejscach będących jednocześnie skupiskiem siły roboczej i dużym rynkiem zbytu, a także ośrodkiem rozwoju naukowo‑technicznego, np. Okręg Warszawski, Okręg Łódzki, Okręg Wrocławski;
• transportowe – powstały przy ważnych szlakach komunikacyjnych, a zwłaszcza na ich skrzyżowaniach i w punktach początkowych (końcowych), np. Okręg Gdański czy Okręg Szczeciński z portami morskimi.