Szkoła podstawowa klasa 7 – Historia

Temat: II Rzeczpospolita – problemy integracji i odbudowy.

Powojenne problemy gospodarcze

Wpływ I wojny światowej na kondycję polskiej gospodarki był bardzo poważny. Jej skutki potęgowały w szczególności wielkie zniszczenia spowodowane przesuwającą się przez ziemie polskie linią frontu. Wycofujące się armie dokonały dzieła zniszczenia, stosując taktykę „spalonej ziemi”. Załamały się możliwości transportowe polskiej gospodarki (np. zniszczono około 40% mostów i 60% dworców kolejowych). Polityka rabunkowa dotknęła polskie rolnictwo, którego zasoby zostały uszczuplone przez wojska poszczególnych armii.

Ponadto różnice gospodarcze, istniejące od czasów zaborów, w dużym stopniu utrudniały integracje gospodarczą II RP. Przez dziesiątki lat ziemie polskie wrastały w organizmy państw zaborczych i dostosowywały się do ich rynków. Ponadto przez cały okres powojenny polska gospodarka była związana dawnymi zależnościami, a w szczególności z niemiecką gospodarką (np. w 1923 roku wchłaniała ona 54% polskiego eksportu oraz dostarczała do Polski produkty stanowiące 44% jej importu). Bardzo poważnym problemem była oddziedziczona po zaborcach różnorodność walut będących w obiegu: rubli carskich (Kresy Wschodnie i Królestwo Polskie), marek niemieckich (Śląsk i zabór pruski), koron austro‑węgierskich (Galicja, Śląsk Cieszyński i południowa część Królestwa Polskiego) i marek polskich (północna część Królestwa Polskiego od 1917 r.).

Zamieszanie potęgowała obecność w obiegu różnorodnych bonów emitowanych przez poszczególne miasta. Unifikacją walutową odrodzonej Polski miała się zajmować Polska Krajowa Kasa Pożyczkowa (PKKP) utworzona jeszcze przez okupacyjne władze niemieckie. Jej głównym zadaniem miało być wprowadzenie własnego środka płatniczego („Lech” dzielący się na 100 groszy). Jednakże przeprowadzenie natychmiastowej wymiany pieniędzy przerosło możliwości państwa polskiego w tym okresie. Dlatego też postanowiono, że „marka polska” będzie uznawana za najważniejszy środek płatniczy. Bardzo istotnym czynnikiem wpływającym na narastanie inflacji był wysoki deficyt budżetowy. Spadające dochody skarbu państwa mogły w 1919 roku pokryć zaledwie 20 % poczynionych przez państwo wydatków.

Jedyną metodą niwelowania przez kolejnych ministrów skarbu niedoborów budżetowych było zaciąganie kredytów w PKKP, co prowadziło do wprowadzania do obiegu nowych emisji pieniądza papierowego. W efekcie marka polska traciła na wartości, a jej rosnąca podaż na rynku wpływała na wzrost inflacji; systematycznie wzrastały także nominały emitowanych pieniędzy.

Problemy polityczne

Rzeczypospolitej brakowało jednolitego systemu administracyjnego i prawnego. Nie było także wyszkolonej kadry urzędniczej, która tworzyłaby zręby polskiej administracji. Faktycznie tylko teren zaboru austriackiego, w związku z autonomią galicyjską, miał przygotowaną do pełnienia funkcji w administracji rządowej i lokalnej kadrę. Przez cały okres II RP były problemy z unifikacją prawną. M.in. należało ujednolicić kwestie zawierania związków małżeńskich. Tylko ziemie wchodzące wcześniej w skład monarchii Hohenzollernów miały śluby cywilne, w pozostałych dwóch zaborach obowiązywały tylko kościelne.

Sam podział administracyjny stanowił problem. W pierwszej kolejności należało utworzyć jednostki pośrednie podziału. Na większości terenów istniały do tej pory tylko powiaty. W 1919 roku wprowadzono 16 województw plus Warszawa na odrębnych zasadach z komisarzem rządu na czele. Autonomię posiadało województwo śląskie. Na czele województw stali wojewodowie mianowani przez Prezydenta. Byli oni przedstawicielami rządu i szefami urzędów wojewódzkich. Na czele 277 powiatów stali starostowie. Powiaty dzieliły się na gminy. Tych było ok. 13000.

W pierwszych miesiącach niepodległości istniało bardzo duże rozdrobnienie polityczne (zresztą do 1926 roku duża ilość partii politycznych i w efekcie rozdrobnienie sceny sejmowej będą tworzyć negatywny wizerunek polskiego parlamentu, jak też wpływać na jego ograniczoną sprawność). Nie było też jedności co do tego jaki kształt polityczny ma przyjąć państwo polskie. Powstało kilka ośrodków władzy, które pretendowały do objęcia swoim zasięgiem całości terytorium niemniej faktycznie zasięg ich władzy był ograniczony.

Problemy społeczne

Rzeczpospolita była także państwem wielonarodowym i wielowyznaniowym, co mogło rodzić konflikty narodowościowe i religijne. Polacy stanowili 69,2%, Ukraińcy – 14%, Żydzi – 7,8%, Białorusini – 3,9%, Niemcy – 3,8%, reszta – 1,3%. Religią dominującą był katolicyzm ale mieszkańcy Polski wyznawali także prawosławie, protestantyzm, religię unicką, judaizm, a nawet islam.

Podział religijny społeczeństwa polskiego

Społeczeństwo II RP – podział %

Kolejnym istotnym problemem był analfabetyzm. Dekretem z 9 lutego 1919 roku wprowadzono powszechny obowiązek szkolny dla dzieci w wieku 7‑14 lat. Niemniej likwidacja analfabetyzmu wymagała czasu. Oceniano, że największy odsetek analfabetów miał były zabór rosyjski – blisko 40%, później austriacki 34% i na końcu niemiecki (4%).

W celu dokształcania społeczeństwa wprowadzono 8‑klasowe gimnazja, szkoły zawodowe, też powstały nowe uczelnie: Uniwersytety w Poznaniu, Wilnie i Lublinie oraz Akademia Górniczo‑Hutnicza w Krakowie.

Polecenie: przeczytaj uważnie tekst i odpowiedz na pytania.

1. W którym roku Polska odzyskała niepodległość?
2. Z jakimi problemami borykała się Polska po odzyskaniu niepodległości?