Szkoła podstawowa klasa 7 – Historia

Temat lekcji: Rządy parlamentarne.

Polecenie: obejrzyj film a następnie zapisz temat i notatkę znajdującą się poniżej do zeszytu.

Lata 1919-1926 to w Polsce okres rządów parlamentarnych. Powstała nowa konstytucja, ale rozdrobnienie sejmu powodowało destabilizację państwa.

Geneza
– 1919-1922 działalność Sejmu Ustawodawczego (pierwszego parlamentu II Rzeczypospolitej)
– prace nad konstytucją – z kilku projektów wybrano ostatecznie wzorowany na ustroju Francji (prawica dążyła do ograniczenia uprawnień przyszłego prezydenta spodziewając się, że zostanie nim krytykowany przez nich Piłsudski)
– utrudnieniem prac parlamentu były trwające walki o granice, w tym wojna bolszewicka
– utrudnieniem integracji państwa polskiego były znaczne różnice społeczne, gospodarcze i prawne pomiędzy dawnymi zaborami

17 III 1921 Sejm Ustawodawczy uchwalił pierwszą republikańską konstytucję Polski (tzw. konstytucję marcową).

Główne postanowienia konstytucji marcowej z 1921 r.
– ustrój parlamentarno-gabinetowy, trójpodział władz
– dwuizbowy parlament (sejm i senat)
– pięcioprzymiotnikowa ordynacja wyborcza (wybory proporcjonalne, co w rezultacie spowodowało rozdrobnienie parlamentu i niestabilność rządów)
– inicjatywa ustawodawcza – sejm i rząd
– senat – prawo veta zawieszającego
– przedterminowe rozwiązanie parlamentu – sejm większością 2/3 głosów lub prezydent za zgodą 3/5 senatu
– powszechne prawo wyborcze (głosować nie mogli tylko żołnierze w służbie czynnej)
– Rada Ministrów odpowiedzialna przed sejmem (możliwość uchwalenia wotum nieufności, co powodowało dymisję ministra)
– prezydent – wybierany na 7 lat przez Zgromadzenie Narodowe (połączony sejm i senat), uprawnienia ograniczone do reprezentowania państwa, czynności prezydenta wymagały kontrasygnaty rządowej
– niezawisłe sądy – sędziowie powoływani przez prezydenta, brak możliwości badania konstytucyjności ustaw
– równość obywateli (zniesienie przywilejów stanowych), nietykalność własności prywatnej, wolność słowa i korespondencji

Prezydenci RP okresu rządów parlamentarnych

11 XII – 14 XII 1922 Gabriel Narutowicz (wybrany głosami lewicy i mniejszości narodowych przy sprzeciwie prawicy, zamordowany przez artystę-malarza Eligiusza Niewiadomskiego w gmachu “Zachęty” w Warszawie)

20 XII 1922 – 14 V 1926 Stanisław Wojciechowski (ustąpił ze stanowiska w wyniku “zamachu majowego”)